- Een poging de complexe werkelijkheid van management, organisatie en (beroeps)onderwijs te duiden -

HOE?ZO!

27 feb. 2013

McKinsey rapport brengt beschamende feiten aan het licht



In de vorige blogaflevering hebben we het gehad over het relatieve geringe belang dat structuurveranderingen voor het onderwijs hebben. Waar het om draait is hoe we het primaire proces uitvoeren en welke kwaliteit we daarmee bereiken en dan vormen structuurmaatregelen niet de meest belangrijke beïnvloedende variabele. De inkt van het verhaal was nog niet droog of er ontstond wat publiciteit over een analyse van het bureau McKinsey m.b.t. ons Nederlandse onderwijsstelsel. Dit bureau heeft uitgezocht dat de overheid sinds 1990 niet minder dan 29 structuurinterventies heeft gepleegd. En u raadde het al, de resultaten zijn gedurende die periode geen sikkepit beter geworden dan voor die periode. Uit andere cijfers weten we trouwens dat er gedurende die periode een behoorlijke verhoging van de onderwijsbudgetten heeft plaatsgevonden.

grafiek door @HMinkema, zie ook http//wonderijs.wordpress.com/

Ik had het verhaal van McKinsey & Company niet eerder gezien en het blijkt in samenspraak met de Stichting voor het Onderwijs tijdens de formatiefase te zijn gebruikt om het regeringsprogramma te beïnvloeden. U kunt er hier meer over lezen. Meer recent schijnt hetzelfde verhaal ook een rol te spelen in de gesprekken rond een te sluiten Nationaal Onderwijsakkoord. Het stuk onder de titel “Het Nederlandseonderwijs: beter dan we denken maar niet zo goed als we willen” bouwt voort op onderzoek dat het bureau in 2007 en 2010 heeft gedaan en dat laat zien dat een twintigtal landen in staat bleek om een continue verbetering van hun onderwijssysteem te bewerkstelligen. Vergeleken met die landen staat de ontwikkeling in Nederland dus stil. Ons onderwijs is niet slecht maar het wordt ook niet beter. Als stilstand achteruitgang betekent zijn we als natie dus niet goed (genoeg) bezig.

McKinsey komt in het rapport ook met een remedie voor ons land. Ik vind het persoonlijk ontzettend leuk dat de visie die hier achter zit zo duidelijk overeenkomt met veel van hetgeen ik tot nog toe in deze serie Hoe?Zo! blogs heb beweerd. Niet omdat ik mij zo nodig op de borst wil rammen want naar mijn mening heeft het geheel een nogal hoog Common Sense gehalte. Je hebt geen rocketscience nodig om tot dit soort inzichten te komen. Des te opmerkelijker is het dat deze inzichten gepubliceerd worden door een groot bureau en dat men dat vanzelfsprekend doet vanuit de gedachte dat men hiermee enige toegevoegde waarde levert. Ik denk dat dit ook zeker het geval is maar goed beschouwd is het een beetje vreemd dat dit soort gezond verstand inzichten blijkbaar nieuws bevatten voor de onderwijssector.


Maar laten we eerst even kijken naar wat McKinsey precies beweert. Ik heb u de link naar het artikel gegeven dus de hoofdlijnen kunt het beste even uit het originele stuk destilleren dat in beknopte vorm en prettig leesbaar is geschreven. Het hele rapport is in feite in één zin samen te vatten: zowel docenten als onderwijsmanagers zijn professionals of zouden zich althans zo moeten gedragen.

In mijn blogs heb ik dat ook steeds benadrukt. Het is voor mij min of meer vanzelfsprekend omdat ik jarenlang als management consultant en als interimmanager heb gewerkt waar de noodzaak om bij te blijven in het vak, of anders gezegd waar de noodzaak om een leven lang te blijven leren noodzakelijk en vanzelfsprekend is. Want dat is in mijn visie de kern van professioneel werk en daarmee staat het diametraal tegenover routinematige arbeid. In een van de blogs heb ik dat als volgt geformuleerd:

Daar komt bij dat lesgeven in de praktijk toch vaak solistenwerk is, althans dat men alle kansen heeft om zich zodanig te gedragen. In het algemeen is het zo dat als men te lang in een tredmolen zit er een ingesleten patroon ontstaat. Als een rivier eenmaal zijn bedding heeft uitgesleten is het niet meer zo gemakkelijk om de koers te verleggen. Te lang in een bepaalde routine zitten veroorzaakt dat we bepaalde eigenschappen of vermogens ontleren. En als er dan opeens een zwaar beroep op die vermogens wordt gedaan kunnen we wel eens buiten adem raken.

Een op deze plaats vaak benadrukte eigenschap van onderwijs is dat de aard van deze activiteit vooral gekarakteriseerd kan worden als (professioneel) mensenwerk.  Dit impliceert dat de docent het belangrijkste of meest bepalende instrument is in het onderwijsleerproces en niet bijvoorbeeld de (ondersteunende) technologie of de inhoud en opzet van het curriculum, overigens zonder daarmee te beweren dat deze niet of van gering belang zouden zijn. Tal van onderzoeken bewijzen trouwens ook dat de kwaliteit van de docent van het meest doorslaggevende belang is voor de kwaliteit van de uitkomsten van het onderwijs. 

Die belangrijke positie als hoeksteen van het onderwijsproces versterkt vanzelfsprekend ook de noodzaak om de docent continu van “onderhoud” te voorzien c.q. haar/hem daarbij te faciliteren. Ik hoop dat u mij vergeeft dat ik hier het woord onderhoud gebruik in relatie tot mensen.  Maar zoals dat voor elk “instrument” zou gelden dienen ook mensen zich periodiek bij te spijkeren, aan te scherpen, te verbreden en/of te verdiepen om effectief te blijven, maar ook om de lol in het werk te kunnen houden. En ook in dat proces is hij/zij weer zelf het belangrijkste instrument. Daarin is echter in veel gevallen wel een stukje opvoeding, stimulering of facilitering van de kant van de werkgever nodig. In andere beroepen met een sterkere en sterker georganiseerde beroepsstructuur c.q. –cultuur, zoals de medici of in de wereld van de vliegerij, is die continue bijscholing tot in detail uitgewerkt en gereglementeerd en maakt het min of meer onderdeel uit van de “beroepsgenen”. Ik ga er van uit dat die praktijk in de komende jaren ook in de lesgevende wereld zal worden geïnstitutionaliseerd. Over de noodzaak jezelf steeds te vernieuwen heb ik overigens hier een blogaflevering gemaakt.

Benjamin Franklin
Tenslotte wil ik nog even de aandacht vestigen op een stokpaardje van mij dat gelukkig ook gedeeld wordt door McKinsey. Simpel gezegd kan ik dat verwoorden door vast te stellen dat het management van onderwijsorganisaties ook een echt vak of ambacht is dat je dus  niet “even” uit een boekje of via een cursus kunt leren. Je kunt in het algemeen ook niet verwachten dat je in dit vak zonder veel ervaring of met heel andere (b.v. lesgevende) ervaring meteen succesvol kunt zijn. Dus alles wat hiervoor beweerd is over het wezen van professionele arbeid en de consequenties die dit heeft voor effectief opereren geldt niet alleen voor docenten maar ook voor onderwijsmanagers. McKinsey bestrijdt vooral solistisch werken, zowel in het geval van docenten als van managers, en komt met suggesties om meer interactie en feedback te organiseren zodat er al werkende weg beter en sneller geleerd kan worden.

Misschien bent u enigszins gechoqueerd door de simpelheid en de voor de hand liggendheid van deze opmerkingen. Bij een dergelijke overigens wel begrijpelijke reactie zou mijn opmerking zijn ”maar waarom gaat er dan zoveel fout in het Nederlandse onderwijs” of “waarom bereiken we met elkaar niet de onderwijskwaliteit die in onze hoogontwikkelde samenleving nodig en mogelijk is”?

Het is  absoluut niet zo dat ik mijn lezerspubliek onderschat maar hoe kunnen we dan verklaren dat een gerenommeerd bureau als McKinsey zich niet schaamt om met een dergelijk common sense verhaal op de proppen te komen ? Ik mag toch aannemen dat ze het gevoel moeten hebben dat ze hier niet een enorme open deur aan het intrappen zijn.

Ten eerste moeten we natuurlijk vaststellen dat ze enig (vergelijkend) onderzoek hebben verricht en dus een onderbouwd verhaal hebben. Bovendien zal iedereen met enig gezond verstand, en enig zicht op de onderwijssector moeten toegeven dat ze de spijker op de kop slaan. Ik schaar me er in ieder geval volledig achter, maar belangrijker is dat ook een club als de Stichting van het Onderwijs er achter staat. Omdat deze blog anders te lang wordt zal ik in de volgende aflevering iets proberen te zeggen over het in mijn ogen opmerkelijke en ook enigszins beschamende feit dat de door McKinsey gepresenteerde suggesties blijkbaar nieuws voor de sector bevatten, althans nog steeds niet breed in de praktijk worden gebracht. Ik zie veel arrogantie, interne gerichtheid en verkeerde focus bij zowel bestuurders als belangenbehartigers.

Met deze cliffhanger moet u het voorlopig even doen.


Geen opmerkingen:

Een reactie posten