- Een poging de complexe werkelijkheid van management, organisatie en (beroeps)onderwijs te duiden -

HOE?ZO!

8 mrt. 2012

Pavlovbeleid en kommafetisjisme ?!


Het valt me op dat OCW in toenemende mate zijn sturende taak op een enigszins platte materialistische wijze vormgeeft. Ik noem dat Pavlovbeleid naar de u bekende hond die dusdanig was geprogrammeerd dat hij na een belsignaal automatisch begon te kwijlen. Het bekende stimulus-respons model dat op basis van deze experimenten werd gepostuleerd wordt door de beleidsmakers blijkbaar niet alleen van toepassing geacht op laboratoriumratten en dergelijke.  Men gaat er van uit dat ook professionals in het onderwijs hier goed op gaan reageren.



Ik ben er een groot voorstander van dat de overheid, die namens de belastingbetaler het onderwijs financiert, ook een grote mate van zeggenschap heeft over hoe dat geld besteed wordt. Wat mij betreft is de overheid de opdrachtgever die aldus bepaalt wat er geleverd dient te worden en is de onderwijssector een opdrachtnemer die conform de tevoren afgesproken eisen het eindproduct mag leveren. Die eisen aan de uitvoerders zouden wat mij betreft in de eerste plaats moeten gaan over de kwaliteit van het onderwijs en de resultaten die de instellingen boeken. Maar het lijkt me ook goed dat de overheid er op toe ziet dat er geen belastinggeld wordt vermorst, en efficiency en rechtmatigheid zijn dus naast de effectiviteit ook elementen die in de beoordeling moeten worden meegenomen. Mijn bezwaren richting OCW gelden dus niet de principiële kant van de zaak en dit wordt ook geen voorspelbare blog waarin we de kommafetisjisten uit Den Haag eens de oren gaan wassen.

Waar het om gaat is welke middelen OCW inzet om haar doelen te bereiken. Het gaat dus om de besturingsvraag. Welke stijl of welke strategie hierbij gehanteerd wordt is een keuzevraagstuk die de onderwijsinstellingen zelf ook moeten oplossen. Als een instelling er  voor kiest om onderwijsprofessionals via een systeem van prestatiebeloning te inspireren tot grootse daden dan geeft de leiding van de tent zichzelf hiermee een brevet van onvermogen. Er zijn tal van rationele argumenten en praktijkervaringen die laten zien dat dit niet werkt en zelfs allerlei “collateral damage” veroorzaakt waardoor het nettoresultaat negatief zal zijn. 

Het bezit van gezond verstand en een klein beetje kijk op hoe onderwijsmensen in elkaar zitten levert een zelfde conclusie op: niet doen. De vakbond van onderwijspersoneel roept overigens hetzelfde. Het is voor mij dus onbestaanbaar dat een verstandige onderwijsbestuurder hiermee komt. Dat ministerieambtenaren denken dat dit gaat werken kan ik ze ietsje minder kwalijk nemen. Zij zitten wat verder van het front maar het ware toch beter geweest als ze wat meer voeling met de onderwijswereld zouden hebben gehad.

Je moet niet met kunstjes of manipulaties bij onderwijsmensen aankomen maar geldt dat ook als we opschakelen van het mesoniveau naar het macroniveau ? Hierbij staat de minister voor ongeveer hetzelfde vraagstuk t.b.v. de besturing van de sector zoals de instellingsbestuurder dat op zijn niveau tegenkomt. Voor de bestuurder van een onderwijsinstelling is het beslist niet nodig en zelfs onwenselijk om zich te richten op de “homo economicus”. Maar heeft de minister eigenlijk wel alternatieven ?


Als je de juiste toonhoogte aanslaat en geen dubbele bodems hanteert of kaarten in de mouw houdt kun je naar mijn overtuiging goed zaken doen met onderwijsmensen. Maar kan de minister het ook op die manier doen ? 

De minister gaat duidelijk uit van het principe “vertrouwen is goed, maar controleren, afdwingen en manipuleren is beter”

Dat manipuleren doet zij via de geldkraan, het afdwingen gaat via regelgeving en de Inspectie en de NVAO zijn de belangrijkste controleorganen. Net zoals OCW aan docenten prestatiebeloning wil aanbieden wordt de bekostiging van instellingen in zowel het HBO en MBO in toenemende mate afhankelijk gesteld van geleverde prestaties. En dan komt meteen al het eerste probleem om de hoek kijken want hoe meet je op verantwoorde wijze de toegevoegde waarde die de onderwijsinstelling heeft geleverd ? En wat zijn eigenlijk de kosten die je moet maken om dat hele meet- en regelapparaat in stand te houden ? Ik voel aan mijn water dat dit een heilloze weg is, maar is er een alternatieve route voor de minister ? Lijkt me leuk om wat van u als lezers te horen. In de Linkedin groep Onderwijsbestuur zal ik deze vraagstelling ook publiceren.

Een aspect wat hierbij een belangrijke rol speelt is of onderwijsbestuurders eigenlijk wel het vertrouwen verdienen dat er moet zijn als je van het dwang- en drangsysteem zou willen afstappen. Leuke onderwerpen genoeg dus voor een volgende aflevering.


2 opmerkingen:

  1. Afgelopen week hebben wij met een groepje onderwijsDOENdenkers, werkzaam in en\of verbonden met MBO-onderwijs, ons over het rapport "Tegenkracht organiseren" (http://www.adviesorgaan-rmo.nl/publicaties/adviezen/2012/1767/1771/) gebogen, en verkend hoe binnen ons ROC en het MBO-onderwijs in het algemeen, tegenkracht georganiseerd zou kunnen worden. De huidige manier van risicobeheersing zal de meervoudigheid aan belangen laten bestaan en daarmee perverse effecten generen, ondanks de goede bedoelingen, aldus het rapport. Organiseer op alle niveaus en fronten de discussie die de dynamiek in de MBO-sector op de agenda zet. Door het organiseren van voldoende tegenkrachten kan ook een zelfcorrigerend vermogen ontstaan, op zowel, micro, meso als macro niveau inclusief de politieke context.
    Kort samengevat is het niet de vraag of er een alternatieve route voor de minister is maar of wij voldoende tegenkracht willen en kunnnen organiseren, toch?
    Arjen Schouten [Onderwijsleerinspirator & Zoeker]

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Arjen,
      Een interessant rapport, ik kende het niet en volgens mij is er ook niet veel publiciteit over geweest. Het onderwerp is relevant genoeg zou ik zeggen. De hamvraag is natuurlijk HOE je tegenkrachten zou moeten organiseren. Als ik het goed zie geeft het rapport niet echt een oplossing maar meer een oplossingsrichting die al lang bekend is: Checks & Balances inbouwen.

      Verwijderen