- Een poging de complexe werkelijkheid van management, organisatie en (beroeps)onderwijs te duiden -

HOE?ZO!

12 feb. 2012

De taal van het onderwijs, zeg maar ?!


Deze keer een wat kortere aflevering van mijn boodschap aan de natie. HoeZo ?! Wel, omdat ik bezig ben een artikel te schrijven voor een onderwijstijdschrift en ik daar nog veel dingen voor moet uitzoeken doe ik het vandaag wat korter. Ik doe dat schrijven overigens graag want taal is zeg maar best wel mijn ding. Paulien Cornelisse heeft over dit soort taaldiarree (excusez le mot) weer een nieuw boekje geschreven. De titel is “En dan nog iets”. In een gesprek in het programma “De wereld draait door” werden in dat verband wat taalirritaties besproken. Gek genoeg kwam de uitdrukking “Ik had zoiets van….” hierbij niet aan de orde. Dat is voor mij wel zo’n beetje de ergste in zijn soort.

Als ik nadenk over wat in Onderwijsland vervelende woorden of zegswijzen zijn dan opent zich opeens een heel nieuwe wereld. Misschien moet ik daar ook maar eens een boekje over schrijven, zeg maar. In dat verband heb ik twee afleveringen terug al mijn staf gebroken over het eufemisme “Passend Onderwijs”. Omdat ik een zwak heb voor mevrouw van Bijsterveldt gaf ik de communicatiemensen van OCW de schuld. Ik zou ze nog wel eens de oren wassen. Prompt zat ik een paar dagen geleden in een klein gezelschap waarin wel twee communicatiemedewerkers van OCW aanwezig waren. Ik heb me muisstil gehouden, uiteraard omdat ik de goede sfeer niet wilde verpesten, zeg maar.

Context
Maar goed laat ik eens een voorbeeld geven van een woord dat ik in de context van het onderwijs stevig zou willen afkeuren. Dat is dan ten eerste het woord “context” zelf, wat echt een onderwijswoord pur sang is, zeg maar een onderwijswoord van het zuiverste water. De analyse van dat woord doe ik wel in mijn te verschijnen boek want ik irriteer mij er (nog) niet mateloos aan. Als ik vervolgens eens bij mijzelf naga, of beter gezegd als ik enige introspectie (bah) pleeg of aan reflectie (ook bah) of (zoals sommigen durven opschrijven) reflexie doe, dan zou ik hier wat aandacht willen besteden aan het woord “bedrijfsmatig”.

Bedrijfsmatig opereren moet verboden worden
Bestuurders en managers in het onderwijs hebben wel eens de neiging het bedrijfsmatig opereren te propageren. Bedrijfsmatig is een woord dat ik waarschijnlijk zelf ook wel vaak gebruikt zal hebben. Als gevoelsmens krijg ik echter een steeds grotere weerzin tegen het woord en ik ga mijn leven beteren. Het woord “bedrijfsmatig” staat in de context van het onderwijs voortaan bij mij dus op de zwarte lijst. En dan niet “zeg maar” of “in principe” maar echt.


Bedrijfsmatig opereren = vaagpraterij
Waarom ik “bedrijfsmatig opereren” als zegswijze niet meer leuk vind weet ik eigenlijk niet eens precies dus dat gaan we hier ter plekke onderzoeken. Ten eerste is het een voorbeeld van vaagpraterij. We denken wel ongeveer te weten wat iemand er mee bedoelt en tot voor kort had het een positieve connotatie en dus maakte de spreker bij voorbaat een goed punt als hij deze kreet gebruikte. Na deze blog zal alles natuurlijk anders zijn.

Bedrijfsmatig opereren is iets in de sfeer van efficiëntie en effectiviteit of kwaliteit. Daar kan niemand tegen zijn. Het is dus net zo iets als passend onderwijs bedenk ik me nu. Het gevaar van vaagpraterij is echter dat er misverstanden ontstaan. We weten niet of het plaatje in het hoofd van de spreker overeenkomt met de afbeelding die ontstaat bij de ontvanger van de boodschap. Sommige mensen denken bij bedrijfsmatig opereren bijvoorbeeld uitsluitend aan de financiële functie van een bedrijf. Ze zijn dan tegen bedrijfsmatig opereren omdat ze denken dat dit synoniem is met financiële winst maken in plaats van leerwinsten produceren. Anderen denken weer dat je het hebt over bonussen of dat je prestatiebeloning niet kunt missen als je mensen wilt motiveren of manipuleren. Kortom, allerlei misverstanden liggen op de loer. Ik werk dit verder niet uit want ik wil voorkomen dat ik straks door een of andere headhunter (koppensneller) wordt benaderd voor de communicatieafdeling van OCW.

Zullie
Wat is er nog meer mis met de term bedrijfsmatig opereren ?  De context (daar is ie weer) waarin dat woord gebruikt wordt is vaak dat anderen iets moeten doen. De spreker, die meestal zelf ook een rol heeft gehad in het ontstaan of het beklijven van het niet-bedrijfsmatig functioneren, blijft buiten schot. Dat roept een lichte irritatie bij mij op maar dat is toch niet het ergste probleem. Als er objectief gezien “iets” moet gebeuren dan moet dat ook uitgevoerd worden.

Ajax
http://goerp.tumblr.com/
Hakken en zagen is een populaire en meestal niet te voorkomen therapie als we in de eindfase van het ziekteproces zitten. Maar heeft men in de periode daarvoor wel in bedrijfsmatige zin gezond geleefd ? Ik zou degenen die het “ongezonde” gedrag geïntroduceerd of niet uitgebannen hebben niet het genezingsproces laten uitvoeren. Helaas zijn er soms koppensnellers nodig om ze weg te krijgen. Ajax mag zich dus gelukkig prijzen dat anderen de gezondmaking gaan leiden, de tijd zal leren of ze de goede dokters krijgen. Ik mag Ajax wel als voorbeeld noemen omdat hier ook het element “bedrijfsmatigheid” een rol speelt in de cultuurclash. Alhoewel sommigen dan de term “bedrijfsmatig” in verband gaan brengen met “ethisch en integer handelen”. Voor de mensen uit het MBO is dat de competentie F uit het rijtje van 25 die de studenten in meerdere of mindere mate onder de knie moeten krijgen. Lijkt me niet verkeerd als een MBO’er met een goede score op deze competentie aan het roer komt bij de geplaagde voetbalclub.

We hadden het echter over taal en we weten nog steeds niet wat bedrijfsmatig opereren precies omvat. Zoals gewoonlijk biedt het gezonde verstand hier uitkomst. Bedrijfsmatig opereren is gewoon realiseren waarvoor je op aarde bent. Je missie scherp hebben en uitvoeren. Voor Ajax is dat minimaal kampioen van Nederland worden en mooier voetbal dan de concurrentie laten zien. Daar is een heleboel voor nodig om dat te realiseren, waaronder ook een goede jeugdopleiding wil ik geloven.  Doe dat dan, ben ik nou zo intelligent of zijn jullie nou allemaal zo dom dat je dat niet gewoon uitvoert !

Professionals versus amateurs
Voor een onderwijsinstelling geldt precies hetzelfde. “Gewoon degelijk onderwijs produceren met een eigentijds tintje” zei MBO-goeroe Hans van Nieuwkerk deze week. Hij heeft gelijk, je moet doen waarvoor je op aarde bent. De focus op degelijk onderwijs en niet op gebouwen, financiële constructies of ideologisch getinte linkse of rechtse hobbies is een goed begin. De rest van het traject behandelen we een andere keer met excuses voor het feit dat deze blogaflevering ondanks mijn goede voornemens en beloftes weer langer is geworden dan de bedoeling.

Door het schrijven van deze blog ben ik er in ieder geval achter gekomen dat mijn grootste bezwaar tegen het woord “bedrijfsmatig” is dat het in Onderwijsland een kunstmatige tegenstelling suggereert tussen de wereld van managers en bedrijfsmatigheid en aan de andere kant de wereld van de vakinhoudelijkheid. Dat is in mijn ogen een versimpeld clichébeeld dat bijvoorbeeld ook niet dekkend is voor de Ajaxkwestie. 

De relevante tegenstelling is op professionele wijze je missie uitvoeren versus een amateuristische benadering praktiseren. Amateurs die de koers bepalen en/of uitvoeren vormen het grootste gevaar dat ons bedreigt.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten